Sei in:  > Kultur  > Gschicht ont gamoa’schoft

GSCHICHT ONT GASELLSCHŇFT

S U’GASETZ

Pet en u’vòngen van tausnter jor, en de sud sait va Alpm gea’ au taitscha u’gasetzer, karateriziart van hoff paut a bea’ne durr a bea’ne herr.
En doi situazion, pet en u’vòngen va XIII jorhundert en Bersntol aa gea’ au taitscha dervler.

DE AKTIVITET

De haup aktivitet as men vinnt en tol sai’ u’gahenkt en lònt ont s sèll as gèpt, abia s prauchen ont s òrbet s holz, de vèlt òrbet ont de òrbet en de gruam (as schoa’ en de protostoria en tol gaben ist). Nem en de doin aktivitet, vinnt mer s hòndln aa, almen pet en u’vòngen van XVIII jorhundert, en de kaiseresche stòttn ont, pet en u’vòngen van 1918 en Sudtirol.

DE TRÒCHTN

De zait ont de jorzaitn sai’ gamerkt va praich as zòmm mòchen kemmen de gamoa’schòft en de bichtegen moment. De Stela, de vosnòcht, s augea’ ont s stèrm, s koskrittarai ont òndra momentn, ber vinnen se en de zait van a jor ont en e zait van a lem ont as de gamoa’schòft stellt se vour pet de praich ont de tròchtn.

DE GSCHICHT VA DE SPROCH

De sproch, augòngen no de u’gasetz va paieresche lait, ist kemmen derhòlten en de zait ont hòt karateriziart de sòchen va de gamoa’schòft.

DE ZAIT VAN NAZIONALISMI

Pet en u’vòng van òchthunderterjor, hauptsechlich pet en versterchern van glam u’gahenkt en de nazionaln stòttn, de sproch ist òlbe mear bichteger. De ist u’gahenkt en learnen aa gèltsgott en de austelln va taitscha schualn ont, derno, en de lait as hom gamòcht vert gea’, der doi moment va de gschicht is kemmen gahoasn Optiarn, pet en probiarn za hom a popolazion pet a glaicha sproch drinn en glaichen lònt.

Bersntoler Kulturinstitut
Istituto Mňcheno

 

I - 38050 Palai in Bersntol | Palú del Fersina | Palai im Fersental (TN)
Tel.: + 39 0461 550073 | Fax: +39 0461 540221 | Richiesta informazioni